Đèn cầu thang: đèn tường, đèn thông tầng hay đèn cảm biến

Đèn cầu thang cho nhà ở nên lấy đèn tường làm lớp sáng chính, đủ để mặt bậc đạt tối thiểu 11 lux, bật tắt được ở cả đầu dưới lẫn đầu trên. Cầu thang có giếng thông từ 2 tầng trở lên thì thêm đèn thả thông tầng. Còn đèn cảm biến chỉ nên là lớp phụ cho lúc nửa đêm.

Cầu thang là chỗ trong nhà người ta đi qua nhiều lần trong ngày, mà lại ít ai để ý tới ánh sáng ở đó cho tới khi có người trượt chân. Trẻ con chạy lên chạy xuống, ông bà dậy lúc nửa đêm, người lớn bê đồ che mất tầm nhìn. Chỉ cần một bậc nằm trong vùng tối là đủ hụt chân. Mặt khác, đèn cầu thang lại rất khó sửa sau khi nhà đã hoàn thiện, vì dây điện của nó nằm trong tường, trong trần. Bài này đi qua từng loại đèn, chỗ mạnh và chỗ yếu của nó, để bạn chốt phương án từ lúc còn đi dây.

Đèn cầu thang cần sáng bao nhiêu và bật tắt thế nào?

Mặt bậc và chiếu nghỉ phải được chiếu sáng tối thiểu 11 lux, đo ở giữa bậc. Cầu thang từ 6 bậc trở lên phải có công tắc ở mỗi tầng, nghĩa là đứng dưới bật được, lên tới nơi tắt được.

Hai con số này lấy từ Bộ quy chuẩn nhà ở quốc tế IRC, mục R303.7 về chiếu sáng cầu thang trong nhà, bộ quy chuẩn xây dựng nhà ở được nhiều bang ở Mỹ áp dụng. Chúng tôi dùng nó làm mốc tối thiểu vì nó ghi rõ con số, đo ở đâu và bật tắt thế nào. 11 lux thực ra khá thấp, chỉ vừa đủ nhìn rõ mép bậc, nên đừng coi đó là đích nhắm nhé, đó là mức không được phép thấp hơn.

Mốc 6 bậc nghe thì nhỏ, nhưng thử tính cho nhà mình sẽ thấy nó áp vào gần như mọi cầu thang. Cũng bộ quy chuẩn ấy giới hạn mỗi bậc cao tối đa 196 mm, vậy số bậc tối thiểu cho một tầng sẽ là:

Chiều cao tầng	Số bậc tối thiểu (bậc cao tối đa 196 mm)
3,0 m	16 bậc
3,3 m	17 bậc
3,6 m	19 bậc

Bởi vậy, với nhà phố và biệt thự ở ta, đèn cầu thang gần như luôn cần một cặp công tắc hai chiều, một cái ở chân thang, một cái ở đầu thang. Thợ điện hay gọi luôn là “công tắc cầu thang”. Cặp công tắc này phải có trong bản vẽ điện ngay từ đầu, vì muốn thêm sau khi trát tường là phải đục.

Đèn tường cầu thang có đủ sáng không, nên chọn loại nào?

Đủ, nếu chọn loại có hắt sáng xuống mặt bậc và đặt đúng chỗ. Làm đèn cầu thang, đèn tường hợp với vai trò lớp sáng chính cho đa số nhà ở, vì nó nằm sát đường đi, bảo trì chỉ cần một chiếc thang gấp, không phải dựng giàn giáo.

Có điều, không phải đèn tường nào cũng làm việc được ở cầu thang. Loại chỉ hắt sáng lên trần thì đẹp, nhưng mặt bậc bên dưới vẫn tối. Loại hắt cả lên lẫn xuống thì vừa chiếu được bậc, vừa vẽ lên tường hai vệt sáng, nhìn từ chân thang lên thấy cả vế thang có nhịp. Trong danh mục của HomeLight, đèn tường LED TL003 là kiểu khối vuông trắng 100 × 100 × 100 mm, công suất 2 × 5 W, hắt một chùm lên và một chùm xuống. Tường tối màu thì có bản khối đen TL004, 2 × 5 W, cỡ 120 × 100 × 125 mm. Cả hai đều bảo hành 24 tháng.

Về vị trí, nguyên tắc dễ nhớ là mỗi đầu vế thang và mỗi chiếu nghỉ đều phải có ánh sáng, vì quy chuẩn ở trên yêu cầu chiếu cả bậc lẫn chiếu nghỉ. Chiếu nghỉ là chỗ người ta đổi hướng, đổi chân, nên đó là chỗ không được để tối. Còn một chi tiết nữa: đèn nên đặt sao cho người đi xuống không bị chính cái bóng của mình che lên bậc phía trước. Nói cách khác, nguồn sáng cho chiều đi xuống phải ở phía trước mặt hoặc bên cạnh, không phải sau lưng.

Đèn tường cũng có chỗ chưa được. Nó cần chờ dây trong tường ở đúng độ cao, đúng vị trí, nên phải chốt mẫu và chỗ gắn trước khi trát. Gắn trên vách kính hay lan can kính thì không được, cầu thang dạng này phải chuyển sang đèn hắt từ trần hoặc đèn thả.

Khi nào nên dùng đèn thả thông tầng cho cầu thang?

Đèn cầu thang kiểu thả hợp khi cầu thang chạy quanh một giếng trời hoặc một khoảng thông từ 2 tầng trở lên. Lúc đó, một chùm đèn thả dài treo giữa giếng sẽ chiếu sáng cả nhiều vế thang cùng lúc, điều mà đèn tường ở từng tầng khó làm được.

Ảnh trên chụp ở biệt thự BT27, khu đô thị Starlake, từ tầng trên cùng nhìn xuống. Các bóng thủy tinh treo ở nhiều độ dài khác nhau, nên mỗi vế thang đều có vài bóng ở ngang tầm, người đi lên tầng nào cũng có ánh sáng ngay bên cạnh. Ảnh đầy đủ của công trình bạn xem ở trang dự án biệt thự BT27 Starlake.

Cách chọn chiều dài thân đèn, chiều dài dây và móc treo cho khoảng thông tầng, HomeLight đã viết riêng trong bài đèn chùm thông tầng: treo cao bao nhiêu, dài bao nhiêu, móc treo chịu lực thế nào, nên ở đây chỉ nói phần riêng của cầu thang. Có ba điều cần kiểm:

1. Quả bóng dưới cùng phải ở ngoài tầm với từ tay vịn, để người đi thang không chạm vào được.
2. Nếu có bóng nào thả lệch ra phía trên vế thang chứ không nằm gọn giữa giếng, đáy bóng phải cách đường nối các mép bậc tối thiểu 2,03 m. Đây là khoảng hở đầu tối thiểu cho cầu thang trong IRC, mục R311.7.2.
3. Người đi xuống nhìn ngang vào bóng, nên chọn bóng thủy tinh bọt, thủy tinh mờ hay chao kín, đừng để lộ chip LED trần.

Một mẫu dùng được cho kiểu giếng này là đèn thả pha lê giọt nước DTM001: mỗi quả Ø100 mm, dây mặc định 1 m nhưng đặt được dây dài để thả thông tầng, dùng bóng LED chân ghim G4 ánh sáng trắng hoặc vàng. Ghép nhiều quả trên một đế trần, bạn tự quyết số bóng và độ dài từng dây theo chiều cao giếng.

Giếng cao mà muốn một khối đèn liền thì có DTT12689, kiểu nhiều vòng LED lồng nhau, kích thước làm theo khoảng thông tầng, bảo hành 24 tháng. Khi kích thước giếng vượt các mẫu có sẵn, HomeLight nhận đặt làm đèn theo yêu cầu, tính theo cao độ từng sàn của nhà bạn.

Điểm yếu của đèn thả là bảo trì. Thay một bóng ở giữa giếng cao hai, ba tầng thường phải dựng giàn giáo, nên bạn nên chọn bóng tuổi thọ dài và để sẵn bóng thay cùng loại. Thêm nữa, đèn thả ít khi chiếu tới chiếu nghỉ nằm khuất trong góc, nên vẫn cần vài đèn tường đi kèm.

Đèn cảm biến cầu thang hoạt động thế nào, có nên dùng?

Đèn cầu thang có cảm biến chuyển động tự bật khi có người đi tới và tự tắt sau một khoảng thời gian không có ai. Nó tiện cho lúc đi lại ban đêm, nhưng không nên để nó một mình gánh việc chiếu sáng cầu thang.

Loại phổ biến dùng mắt hồng ngoại thụ động, nhận ra thân nhiệt của người đang di chuyển. Bởi vậy, nó phản ứng tốt khi bạn bước tới, nhưng có thể tắt khi bạn đứng yên lâu ở chiếu nghỉ, chẳng hạn lúc dừng lại đổi tay bê một thùng đồ. Mắt cảm biến đặt khuất sau góc tường thì đèn bật chậm hơn bước chân. Những điểm này không làm đèn cảm biến vô dụng, chỉ là nó hợp với vai trò lớp phụ hơn: đèn hắt chân tường hay đèn bậc sáng nhẹ cho quãng nửa đêm, còn đèn tường và đèn thả vẫn đi bằng công tắc hai chiều.

Quy chuẩn IRC nói ở trên cũng cho phép bỏ công tắc ở mỗi tầng nếu cầu thang đã có điều khiển tự động hoặc điều khiển trung tâm. Có điều, ở nhà ở, chúng tôi vẫn khuyên giữ công tắc tay song song, để lúc cảm biến hỏng thì cả nhà không phải đi trong bóng tối.

Nên kết hợp các loại đèn cầu thang thế nào?

Cách an toàn cho hầu hết nhà ở là hai lớp: đèn tường hoặc đèn thả làm lớp chính đi bằng công tắc hai chiều, cộng một lớp phụ sáng nhẹ cho ban đêm. Bảng dưới tóm tắt từng loại hợp với cầu thang nào:

Loại đèn	Hợp với cầu thang nào	Cần biết trước
Đèn tường	Cầu thang có tường đặc dọc vế thang, nhà phố, chung cư thông tầng	Chờ dây âm tường trước khi trát, mỗi chiếu nghỉ phải có sáng
Đèn thả thông tầng	Cầu thang quanh giếng trời hay khoảng thông từ 2 tầng	Đáy bóng cách mép bậc từ 2,03 m nếu thả trên vế thang, bảo trì cần giàn giáo
Đèn cảm biến	Lớp phụ cho ban đêm, lối xuống tầng hầm, lên sân thượng	Có thể tắt khi người đứng yên, nên giữ công tắc tay song song

Cầu thang nhà phố thẳng một vế, tường hai bên thì đèn tường là đủ. Cầu thang chữ U quanh giếng trời thì đèn thả giữa giếng làm lớp chính, đèn tường ở chiếu nghỉ bù chỗ khuất. Còn cầu thang lan can kính, không có tường để gắn, thì phải dựa vào đèn từ trần hay đèn thả, chuyện này nên bàn với bên thiết kế ngay từ lúc lên phương án nhé.

Hỏi đáp nhanh

Đèn cầu thang nên dùng ánh sáng vàng hay trắng?
Ban đêm nên để vàng hoặc trung tính, mắt vừa ngủ dậy đỡ bị chói. Đèn DTM001 chọn được bóng G4 trắng hoặc vàng, bạn có thể lấy vàng cho cầu thang và trắng cho bàn ăn nếu dùng cùng mẫu.

Đèn tường cầu thang có cần loại công suất lớn không?
Không cần. Mẫu TL003 và TL004 chỉ 2 × 5 W mỗi chiếc, vì đèn nằm sát đường đi nên không phải chiếu xa. Thứ quan trọng hơn công suất là chùm sáng có hắt xuống mặt bậc hay không.

Có thay hẳn công tắc bằng đèn cảm biến được không?
Quy chuẩn IRC cho phép nếu đã có điều khiển tự động. Với nhà ở, chúng tôi vẫn khuyên giữ công tắc hai chiều cho lớp sáng chính, cảm biến chỉ lo lớp phụ.

Nếu bạn đang xây hoặc sửa nhà và chưa chốt đèn cầu thang, chỉ cần gửi ảnh cầu thang, chiều cao từng tầng và kiểu lan can qua Zalo, HomeLight sẽ gợi ý vị trí đèn tường, đèn thả và chỗ đặt công tắc. Xem giá cụ thể từng mẫu trong danh mục đèn tường, còn đèn cho giếng cầu thang có ở danh mục đèn thả thông tầng.