Pha lê K9, pha lê Tiệp và thủy tinh trong đèn chùm: khác nhau ở đâu, nhận biết thế nào

Pha lê K9 là thủy tinh quang học borosilicate không chì, chiết suất khoảng 1,517. Pha lê Tiệp là tên gọi theo xuất xứ Bohemia (Séc), không cho biết có chì hay không. Pha lê chì theo chuẩn châu Âu phải có từ 24% oxit chì, chiết suất từ 1,545. Thủy tinh thường không chì, rẻ hơn cả.

Ba loại này treo lên trần thì nhìn gần như giống nhau, nhưng cân nặng, độ lấp lánh và giá lại khác nhau khá xa. Nhiều người nghe chữ “pha lê” là yên tâm, đến lúc thấy hai chiếc đèn cùng cỡ giá chênh nhau nhiều thì không biết mình trả tiền cho cái gì. Bài này đi vào phần vật liệu: làm từ gì, có chì không, chỉ số nào khác, và nhận ra trên đèn thật bằng cách nào. Các mẹo phân biệt thật giả nói chung, bạn xem thêm ở bài mẹo phân biệt đèn chùm pha lê thật giả của HomeLight.

Nội dung bài viết

Pha lê K9 là gì, có phải pha lê thật không?

Pha lê K9 là tên mác kính quang học của Trung Quốc, tương đương kính N-BK7 của hãng Schott (Đức): thủy tinh borosilicate, chiết suất 1,5168, khối lượng riêng 2,51 g/cm³, không chứa chì. Nói cách khác, K9 là thủy tinh rất sạch và đồng đều, chứ không phải pha lê chì.

Chữ “K” lấy từ kron, tên nhóm kính crown trong ngành quang học. Bảng mác kính của Edmund Optics xếp H-K9L của hãng CDGM (Trung Quốc) cùng hàng với N-BK7 của Schott, chung mã kính 517642. Còn trang thông số N-BK7 của Schott ghi chiết suất 1,51680, hệ số Abbe 64,17, thuộc dòng kính “N” không dùng chì và asen.

Vì vốn là kính làm thấu kính, lăng kính, K9 được nấu để ít bọt, ít vân, rất trong. Đó là lý do nó được dùng nhiều cho viên pha lê đèn: mài được cạnh sắc, sáng trong, giá vừa phải. Có điều, chữ “pha lê” ở đây là cách gọi quen của thị trường. Theo chỉ thị 69/493/EEC của châu Âu, nhóm dưới cùng được dán nhãn “crystal glass” đã phải có chiết suất từ 1,520, mà K9 chỉ khoảng 1,517.

Trong danh mục đèn chùm pha lê của HomeLight, các mẫu ốp dòng OPL như OPL003-N, OPL005-N, OPL022 đều ghi chất liệu pha lê K9 trên trang sản phẩm.

Pha lê chì khác pha lê K9 ở những chỉ số nào?

Pha lê chì khác K9 ở ba chỉ số: lượng oxit chì (24–30% so với 0%), khối lượng riêng (từ 2,90–3,00 g/cm³ so với 2,51) và chiết suất (từ 1,545 so với 1,517). Chì làm kính nặng hơn, bẻ sáng mạnh hơn và tách ánh sáng thành màu rõ hơn.

Châu Âu quy định chuyện này rất cụ thể. Chỉ thị 69/493/EEC chia đồ pha lê thành các nhóm theo thành phần, hàng đạt đúng ngưỡng mới được dán tên tương ứng. Bảng dưới chép các ngưỡng ấy, kèm số của K9 để bạn so:

Tên trên nhãn (châu Âu)	Thành phần	Khối lượng riêng · chiết suất
Full lead crystal 30%	Oxit chì PbO từ 30%	từ 3,00 g/cm³ · từ 1,545
Lead crystal 24%	Oxit chì PbO từ 24%	từ 2,90 g/cm³ · từ 1,545
Crystal glass	ZnO, BaO, PbO, K2O cộng lại từ 10%	từ 2,45 g/cm³ · từ 1,520
K9 (để so sánh)	Không chì	2,51 g/cm³ · 1,517

Theo bách khoa Britannica, kính chì có chiết suất và độ tán sắc lớn hơn nhiều so với thủy tinh thường, nên viên pha lê chì lóe ánh cầu vồng mạnh hơn. K9 có hệ số Abbe 64, tức là ít tán sắc, nên viên K9 sáng trắng và trong, ánh bảy màu nhạt hơn.

Khối lượng riêng nghe thì khô, nhưng lại liên quan thẳng tới chuyện treo đèn. Cùng kích thước, viên pha lê chì nặng hơn viên K9 khoảng 15–20%. Một bộ đèn chùm phòng khách bình thường đã nặng khoảng 5–15 kg, nên đèn nhiều pha lê chì treo trên trần thạch cao thì móc treo càng phải tính kỹ. Các bước gia cố có trong bài quy trình lắp đặt một bộ đèn chùm pha lê an toàn.

Pha lê Tiệp là gì, có chứa chì không?

Pha lê Tiệp là cách người Việt gọi đồ pha lê, thủy tinh làm ở vùng Bohemia, nay thuộc Cộng hòa Séc (“Tiệp” lấy từ tên cũ Tiệp Khắc). Đây là tên chỉ xuất xứ, không phải tên vật liệu, nên có chì hay không phải xem nhãn từng sản phẩm.

Theo Britannica, Bohemia làm thủy tinh từ thế kỷ 13, và thứ làm nên tên “Bohemian crystal” là loại kính kali–vôi nặng, độ bóng cao, ra đời khoảng năm 1700, cho phép mài những đường cắt rất sâu. Loại kính ấy chưa phải pha lê chì, nên đừng nghĩ cứ hàng Tiệp là có chì.

Bởi vậy, khi một chiếc đèn được giới thiệu là “pha lê Tiệp”, bạn nên hỏi ba thứ: tên nhà sản xuất cụ thể, giấy chứng nhận xuất xứ, và tỉ lệ chì ghi trên viên pha lê hoặc bao bì. Hàng theo chỉ thị châu Âu ghi rõ trên nhãn, tiếng Séc là “vysoce olovnaté křišťálové sklo 30 %” cho loại 30% chì và “olovnaté křišťálové sklo 24 %” cho loại 24%. Không giấy tờ, không nhãn thì chữ “Tiệp” chỉ là lời giới thiệu thôi nhé.

Về phía HomeLight, các mẫu có sẵn trong danh mục đèn chùm pha lê đang ghi chất liệu K9, chúng tôi không ghi mẫu nào là pha lê Tiệp.

Còn thủy tinh thường thì khác K9 ra sao?

Thủy tinh thường là kính đại trà làm chai lọ, cửa kính, không chì và không được nấu kỹ như kính quang học. Trên đèn, nó lộ ra ở ba chỗ: bọt khí hoặc sọc vân bên trong, cạnh viên ngả xanh hoặc vàng khi soi ngược sáng, và độ lấp lánh kém hẳn so với K9 cùng kiểu mài.

Thủy tinh không phải thứ phải tránh. Nó rẻ, thổi được thành chao cong, chao màu, những dáng mà viên pha lê mài khó làm. Chao đèn thả DTM003 là chao thủy tinh màu hổ phách Ø180 mm, treo trên bàn ăn, đâu cần lấp lánh như đèn chùm. Vấn đề chỉ nằm ở chỗ thủy tinh bị bán dưới tên pha lê.

Nhìn trên đèn thật, phân biệt pha lê K9, pha lê chì và thủy tinh thế nào?

Có 4 cách bạn tự làm được lúc xem hàng hoặc nhận đèn. Nên làm trên viên pha lê tháo rời, vì treo trên trần thì gần như không ai phân biệt nổi.

Soi ngược sáng: cầm viên pha lê lên trước đèn trắng. Thủy tinh thường hay có sọc, bọt nhỏ, cạnh ngả xanh lục hoặc vàng. K9 và pha lê chì đều trong, không bọt.
Xem ánh cầu vồng: chiếu đèn pin vào một mặt cắt. Pha lê chì tách ra dải bảy màu rõ và đậm. K9 sáng trắng, có màu nhưng nhạt hơn.
Cân thử hai viên cùng cỡ: viên pha lê chì nặng tay hơn viên K9 khoảng 15–20%.
Xem nhãn và giấy tờ: pha lê chì theo chuẩn châu Âu có nhãn ghi tỉ lệ chì, loại 30% là nhãn tròn màu vàng, đường kính từ 1 cm. Không có nhãn thì hỏi giấy chứng nhận xuất xứ.

Mẫu trong ảnh là OPL022, đế inox 304, thân hợp kim, gắn chuỗi hạt K9, có hai cỡ 650 × 650 và 800 × 800 mm. Ảnh cho thấy cách K9 bắt sáng: từng hạt trong và trắng, hắt lên trần thành những vệt sáng nhỏ.

Khi nào nên chọn pha lê K9, khi nào cần pha lê chì hay thủy tinh?

Phần lớn nhà ở chỉ cần K9: đèn ốp hoặc thả LED, nhiều viên nhỏ, phòng khách và phòng ngủ chung cư. Pha lê chì hợp với đèn chùm nến nhiều tay, viên giọt lớn, nơi bạn muốn thấy ánh cầu vồng rõ. Thủy tinh hợp với chao đèn thả, đèn bàn ăn, chỗ cần dáng cong hơn là độ lấp lánh.

Ở đèn chùm LED ốp trần, nguồn sáng nằm sau lớp pha lê, viên pha lê chỉ làm nhiệm vụ tán ánh sáng cho đều. Đây là chỗ K9 làm tốt, vì trong, ít bọt và nhẹ hơn pha lê chì. OPL005-N chẳng hạn, là đèn ốp vuông 600 × 600 mm, 90 W, xếp hai tầng viên vuông phía trên và chùm viên giọt màu hổ phách ở giữa.

K9 cũng đâu chỉ có dạng viên mài. LADY003 đường kính 600 mm dùng các thanh K9 dựng đứng thành nhiều tầng quanh một vòng kim loại màu đồng, treo trên bàn ăn dài.

Còn nếu bạn làm phòng khách tân cổ điển, trần cao, muốn một chiếc đèn chùm nhiều tay với viên giọt lớn lóe màu, thì đó là lúc tính tới pha lê chì. Loại này nặng hơn K9, nên phải chốt cân nặng trước để làm móc treo. Muốn đúng loại pha lê và đúng cỡ, HomeLight nhận làm đèn theo yêu cầu, loại pha lê và nguồn gốc được trao đổi rõ với bạn trước khi làm.

Lời khuyên của người đi lắp: đừng chọn vật liệu chỉ theo tên gọi. Hãy hỏi đèn nặng bao nhiêu kg, viên pha lê là loại gì, ghi ở đâu. Câu trả lời cụ thể đáng tin hơn mọi chữ “cao cấp” đấy.

Hỏi đáp nhanh

Pha lê K9 có chứa chì không?
Không. K9 tương đương kính N-BK7 của Schott, thuộc dòng kính không dùng chì và asen, chiết suất khoảng 1,517.

Pha lê K9 với pha lê chì, loại nào lấp lánh hơn?
Pha lê chì lóe ánh cầu vồng mạnh hơn nhờ chiết suất từ 1,545 và độ tán sắc lớn. K9 trong và sáng trắng hơn, hợp với đèn LED ốp trần.

Lau đèn chùm pha lê bao lâu một lần?
Khoảng 2–6 tháng một lần, bằng khăn mềm và nước lau kính, đi từ trên xuống, từ trong ra, tránh để nước lau dính vào phần kim loại. Cách lau khô và lau ướt có trong bài mẹo mua và bảo trì đèn chùm pha lê.

Các mẫu đèn trong bài được bảo hành bao lâu?
Các mẫu nêu trong bài đều được bảo hành 24 tháng theo trang sản phẩm. Quý khách nên giữ hoá đơn và mã sản phẩm để tiện đối chiếu.

Nếu bạn đang phân vân giữa pha lê K9 và các loại khác, hãy gửi ảnh phòng, chiều cao trần và mẫu đèn đang thích qua Zalo, HomeLight sẽ nói rõ mẫu đó dùng pha lê gì và gợi ý 2–3 lựa chọn vừa cỡ. Giá cụ thể từng mẫu bạn xem trong danh mục đèn chùm pha lê. Còn chọn đường kính cho vừa phòng thì bài kích thước đèn chùm phòng khách có sẵn bảng tính.